Komisja Praw Człowieka i Prawa Publicznego OIRP Gdańsk
Ważna decyzja ETPC dotycząca spraw praworządnościowych
20 listopada 2024 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) postanowił przedłużyć termin na wykonanie przez Polskę wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (nr skargi 50849/21).
W wyroku wydanym 23 listopada 2023 r. w sprawie ze skargi Lecha Wałęsy ETPCz stwierdził, że w Polsce występuje systemowy problem z prawem do sądu prowadzący do naruszenia art. 6 Konwencji. Problem ten dotyczy orzeczeń wydawanych przez sędziów powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa (KRS) ukształtowaną na skutek zmian w prawie wprowadzonych w 2018 r. Trybunał orzekł, że KRS w jej obecnym kształcie nie jest niezależna od pozostałych władz państwowych. To sprawia, że powołania sędziowskie z jej udziałem są wadliwe, co narusza prawo obywateli do niezależnego i niezawisłego sądu gwarantowane przez art. 6 Europejskiej Konwencji O Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Konwencja).
Konkluzja ta stanowi powtórzenie wniosków wynikających z serii wcześniejszych wyroków ETPCz dotyczących kwestii praworządności – w tym Reczkowicz przeciwko Polsce, Dolińska Ficek i Ozimek przeciwko Polsce oraz Advance Pharma przeciwko Polsce.
Zgodnie z komunikatem ETPCz, obecnie przed Trybunałem zawisło ok. 700 skarg wskazujących na podobne naruszenie prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą przewidzianego przez art. 6 Konwencji.
W wyroku wydanym w następstwie skargi Lecha Wałęsy ETPCz stwierdził naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego gwarantowane przez ten przepis Konwencji oraz postanowił zawiesić rozpoznanie wszystkich podobnych spraw przeciwko Polsce do 23 listopada 2024 r. Trybunał zobowiązał polskie władze do wprowadzenia w tym terminie zmian legislacyjnych mających na celu naprawę sytuacji m.in, poprzez przywrócenie niezależności KRS oraz uregulowanie statusu osób powołanych na stanowiska sędziowskie po 2017 r. z udziałem nowej KRS, a także wydanych przez te osoby orzeczeń.
Obecnie termin na wprowadzenie koniecznych zmian został przedłużony o kolejny rok tj. do 23 listopada 2025 r. Do tego czasu skargi już wniesione do ETPCz nie będą rozpoznawane, a rząd i władze ustawodawcze zyskały dodatkowy czas na podjęcie stosownych działań w celu przywrócenia niezawisłości sądów polskich.
Jest to niewątpliwie istotna informacja dla każdej osoby, która jest stroną postępowania sądowego prowadzonego przed sądem z udziałem choćby jednego sędziego powołanego przez nową KRS lub złożyła w tym przedmiocie skargę do ETPC.
Komisja Praw Człowieka i Prawa Publicznego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Gdańsku zachęca strony oraz ich pełnomocników do śledzenia komunikatów i stanowisk ETPCz dotyczących przebiegu postępowania w sprawach tego rodzaju.
Rozstrzygnięcia Trybunału mają charakter wiążący dla polskich organów wymiaru sprawiedliwości i stanowią źródło argumentacji na gruncie postępowań krajowych. Zarzut wadliwości powołania sędziego przez neoKRS może być podniesiony przez stronę postępowania przed sądem.
fot. Council of Europe