Publiczne rozpowszechnianie utworów drogą radiową i telewizyjną w lokalu przedsiębiorstwa

 

OPŁATY LICENCYJNE ZA PUBLICZNE ROZPOWSZECHNIANIE UTWORÓW DROGA RADIOWĄ I TELEWIZYJNĄ W LOKALU PRZEDSIĘBIORSTWA.

Kiedy przedsiębiorca może publicznie odtwarzać radio lub telewizję
w swoim lokalu?

 

Przedsiębiorca zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej ma prawo do publicznego użytkowania posiadanych przez siebie radioodbiorników i telewizorów, jeżeli nie łączy się z tym osiąganiem korzyści majątkowych. W przeciwnym wypadku przedsiębiorca będzie zobowiązany do podpisania umowy licencyjnej z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Jest to ustawowa licencja, stanowiąca odstępstwo od zasady odpłatnego korzystania z autorskich praw majątkowych. Warunkiem  skorzystania z niej jest integralność i równoczesność nadania z nadaniem pierwotnym. „Sygnały pochodzące z nadania pierwotnego muszą być zatem odbierane za pomocą anteny zbiorowej, a następnie wzmacniane i przesyłane drogą kablową. Jednakże, gromadzenie sygnałów i przesyłanie ich w późniejszym okresie lub wprowadzanie wyboru w programie nie jest już traktowane jako działanie dozwolone; wykracza zatem poza ramy dozwolonego użytku"( Prawo autorskie prof. dr hab. Janusz Barta, 2008, C.H. BECK, str. 449). Należy podkreślić, iż przewidziana tutaj licencja nie obejmuje swym zakresem odtwarzania płyt lub kaset.

 

Na kim spoczywa ciężar dowodu, że publiczne odtwarzanie muzyki nie wiąże się z osiąganiem korzyści majątkowych?

 

Art. 24 ust. 2 ustawy, nie przewiduje domniemania braku osiągania korzyści majątkowych w następstwie odbioru m.in. programu radiowego w miejscu ogólnie dostępnym. W wyroku  z dnia 18 listopada 2004 r.  w sprawie V CK 243/2004 Sąd Najwyższy przyjął, że ciężar udowodnienia, że przedsiębiorca z publicznego odtwarzania muzyki nie czerpie korzyści, ciąży na posiadaczu tych urządzeń. Dlatego trzeba udowodnić, że odtwarzanie muzyki, np. w sklepie, pubie czy salonie fryzjerskim, nie wpływa na decyzje konsumentów i tym samym nie ma nawet pośredniego wpływu na wielkość obrotów placówki.

 

Jakie okoliczności należy uwzględnić przy ocenie czy przedsiębiorca osiąga korzyści majątkowe z publicznego odtwarzania muzyki?

 

Konstrukcja powołanego przepisu ustawy, sprowadza się, do interpretacji pojęcia osiąganie korzyści majątkowych i od jej wystąpienia uzależnia konieczność zawarcia umowy z organizacjami zbiorowego zarządzania. Istotny wpływ  na zaistnienie tej przesłanki będą miały m.in. następujące okoliczności: charakter prowadzonej  działalności gospodarczej, rodzaj sprzętu, z którego odtwarzana jest muzyka, sposób odtwarzania, częstotliwość publicznego odtwarzania, czy miejsce w lokalu, w którym znajduje się sprzęt.

 

Kiedy powstają sytuacje, w których nie zachodzi nawet pośredni wpływ odbioru nadawanych w programie radiowym utworów na prowadzenie działalności i osiąganie z tego tytułu korzyści majątkowych?

 

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 14 marca 2008 r. (sygn. akt I ACa 102/08), zajął stanowisko zgodnie, z którym możliwość wykazania nieosiągania korzyści majątkowej nie może być pustym zapisem oraz, że mogą istnieć takie sytuacje, w których nie zachodzi nawet pośredni wpływ odbioru nadawanych w programie radiowym utworów na prowadzenie prowadzonej działalności. Pozwany przedstawił dowody wskazujące na brak związku z prowadzoną działalnością opisanego odbierania utworów nadawanych w programach radiowych oraz możliwości osiągania z tego tytułu jakichkolwiek korzyści majątkowych. Pozwany w niniejszej sprawie twierdził bowiem, że w prowadzonym lokalu, mającym charakter jadłodajni, znajduje się zestaw muzyczny, w którym zepsuty jest magnetofon i odtwarzacz CD oraz zasadniczo wykorzystywany jest on przez niego jako radio. Odbiór audycji radiowych dokonywany był nieregularnie, wyłącznie dla potrzeb jego i zatrudnionego personelu. Brak anteny i niska jakość odbiornika czyniły niemożliwym odtwarzanie programu dla konsumentów. Korzystanie z niego nie miało żadnego wpływu na obroty lokalu. Ponadto najczęściej odtwarzaną stacją była stacja nadająca programy o charakterze religijnym.

W innej sprawie Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 4 kwietnia 2000 r., w sprawie  I ACa 239/2000 uznał, iż „nie sposób przyjmować, że w sytuacji kiedy słuchanie muzyki jest celem ubocznym, wynikającym z zamiaru nabycia płyty lub kasety zawierającej poszukiwane przez klienta sklepu muzycznego nagranie bądź też sprawdzenie, czy płyta lub kaseta nie jest wadliwa pod względem technicznym, mamy do czynienia z odtwarzaniem ich publicznie, w rozumieniu przepisów omawianej ustawy. Krótki stosunkowo pobyt klienta w celu nabycia płyty lub kasety z nagraniem muzycznym nie może być traktowany jako odbiór nagrania muzycznego publicznie. Przeprowadzone w sklepie pozwanego kontrole wykazały obecność klientów w ilości od 2 do 7 osób, przy czym zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby ich zainteresowanie wykraczało poza li tylko chęć nabycia znajdującego się 
w tym sklepie towaru".

 

Kiedy publiczne nadawanie utworów łączy się z osiąganiem korzyści majątkowych?

 

Z drugiej strony przyjęte jest w orzecznictwie zarówno krajowym jak i europejskim, że na przykład nadawanie utworów za pomocą odbiorników telewizyjnych w hotelu, w tym także w pokoju hotelowym, jest przeznaczone dla klientów tego hotelu i łączy się z osiąganiem korzyści majątkowych przez jego właściciela. Umieszczenie odbiorników przez właściciela hotelu w pokojach hotelowych wiąże się z osiąganiem przez niego korzyści majątkowych, albowiem wpływa to na atrakcyjność oferty hotelowej, podwyższa standard hotelu i wpływa bezpośrednio na uzyskanie wyższej kategorii hotelu. Nie ma przy tym znaczenia kwestia oglądalności programów przez określone osoby, wystarcza bowiem potencjalna możliwość skorzystania z oferty obejrzenia utworu. Warto podkreślić, iż w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2004 r. VI ACa 62/2004 (Wokanda 2005/10 str. 44) wskazano, że „Umieszczenie w hotelach telewizorów celem umożliwienia oglądania programów telewizyjnych nie jest działaniem w ramach licencji ustawowej określonym w art. 24 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, gdyż warunkiem skorzystania z tej licencji jest brak korzyści majątkowych w związku z odbiorem programów".

Również ETS wskazał m.in., że instalowanie odbiorników telewizyjnych w pokojach hotelowych należy traktować, jako publiczne udostępnianie utworów i z tego tytułu prowadzący hotel powinien uiszczać opłaty licencyjne na rzecz organizacji zajmujących się zarządzaniem prawami własności intelektualnej.
W ocenie Sądu prywatny charakter pokoi hotelowych nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że udostępnienie w nich utworu przy pomocy odbiorników telewizyjnych stanowi publiczne udostępnienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

 

Kiedy należy zawrzeć umowę licencyjną z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi?

 

Konkludując, wyczerpujące wyliczenie przypadków, w których publiczne odtwarzanie utworów przez przedsiębiorcę w miejscu wykonywania przez niego działalności gospodarczej łączy się z bezpośrednim czy pośrednim osiąganiem przez niego korzyści majątkowych jest niemożliwe. Można jednak wskazać pewne sytuacje, w których odtwarzanie muzyki przez przedsiębiorców może być uznane za odtwarzanie w pomieszczeniach, które zasadniczo nie są miejscami ogólnie dostępnymi, a także sytuacje gdy publiczne odtwarzanie programów radiowych czy telewizyjnych z reguły nie będzie łączyć się z osiąganiem korzyści majątkowych zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo autorskie i prawa pokrewne. W świetle powyższych orzeczeń, będą to m.in. sytuacje, w których przedsiębiorcy prowadzą działalność gospodarczą w niewielkich rozmiarach, odbiór audycji radiowych czy telewizyjnych dokonywany jest nieregularnie, wyłącznie dla potrzeb zatrudnionego personelu, a  niska jakość odbiorników, z których odtwarzane są utwory czyni niemożliwym odtwarzanie programu dla konsumentów. Również  w zakresie działalności handlowej, gdzie powierzchnie handlowe są niewielkie oraz działalności drobnych zakładów usługowych, w których odtwarzanie służy zapełnieniu czasu personelowi przyjąć można, że nadawanie programów radiowo - telewizyjnych nie wpływa na sferę osiąganych korzyści majątkowych przez przedsiębiorcę. Sytuacje,
w których odtwarzanie utworów muzycznych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie będzie łączyć się z korzyściami majątkowymi dla odtwarzającego, powstaną zatem przede wszystkim wtedy, gdy klienci nie będą poddawani oddziaływaniu odbioru.

Natomiast sytuacja gdy odbiorniki w lokalu przedsiębiorstwa umieszczane są w miejscach dostępnych dla klientów, którzy nabywając towar lub usługę,  płacą za umożliwienie im zapoznania się z odbieranym utworem, może wpływać na liczbę pozyskanych kontrahentów, a tym samym na wzrost korzyści majątkowych osiąganych przez przedsiębiorcę. Dotyczy to zatem tych branży, gdzie odtwarzanie muzyki jest dla klienta istotnym czynnikiem przy dokonywania wyboru przedsiębiorcy, jak np. działalność usługową świadczona w lokalach rozrywkowych, restauracjach, hotelach, gdzie odbiór programu radiowego lub telewizyjnego może mieć decydujący wpływ na akceptację przez klienta wyższych kosztów, związanych właśnie z dostępem do odbieranych utworów. Odtwarzanie utworów muzycznych na większych przestrzeniach handlowych, w których klient przebywa dłuższą chwilę, podlegają zakwalifikowaniu jako połączone z korzyściami majątkowymi. Na taką funkcję wskazuje zwłaszcza specjalne rozmieszczenie głośników do odbioru w salach obsługi klienta.

W tego rodzaju przypadkach należy zawrzeć umowę z organizacjami zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej.

 

Jakie Organizacje Zbiorowego Zarządzania mogą wystąpić do przedsiębiorcy z ofertą zawarcia umowy licencyjnej?

 

Jeżeli  zatem niemożliwe będzie wykazanie, że muzyka odtwarzana w lokalu nie przynosi korzyści, wówczas trzeba ponieść opłaty licencyjne. Istnieje kilka organizacji pobierających tego rodzaju opłaty. I tak, najbardziej znany ZAiKS, czyli Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych, inkasuje tantiemy dla autorów tekstów i kompozytorów. Ponadto  opłaty te  należą się również wykonawcom utworów, których reprezentują Związek Stowarzyszeń Artystów Wykonawców (STOART) oraz Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno‑ Muzycznych (SAWP). Istnieje również organizacja - Związek Producentów Audio-Video (ZPAV), reprezentująca producentów.

 

Czy istnieje odpowiedzialność karna za rozpowszechnianie cudzych utworów bez uprawnienia?

 

Pamiętać należy również, że publiczne odtwarzanie muzyki bez podpisania umów z organizacjami zbiorowego zarządzania w sytuacji, gdy istnieje obowiązek podpisania umów licencyjnych, stanowi przestępstwo rozpowszechniania cudzych utworów bez uprawnienia. Zostało ono uregulowane w art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

 

Bartosz Szczepaniak, aplikant radcowski